1. Ülkemizde daha çok ilkbaharda ve yaz başlarında görülen yağışlara İç Anadolu’da “kırkikindi yağışları” denir. Bir öğrenci yağışların oluşumunu aşağıdaki gibi açıklamaktadır. 1. Yoğunluğu az olan sıcak hava kütlesi yükselmeye başlar. 2. Yükselen hava soğuduğu için belirli bir yükseklikte bulut oluşturur. 3. Yükselme ve buna bağlı olarak soğuma devam ettiğinde yağmur yağışı gerçekleşir. Buna göre bu öğrenci için hangi seçenekteki ifade yanlıştır?
- A) Bu tip yağışlara neden olan hava kütlesinin özelliklerini bilmektedir.
- B) Yükselen havanın içerisindeki su buharının buluta dönüşme sırasını bilmektedir.
- C) Isınan havanın yoğuşması sonucu ortaya çıkan yağış türünü doğru bilmektedir
- D) Yüksek basınç alanının nasıl oluştuğunu bilmektedir.
2. Aylık sıcaklık ve yağış değerlerinin birlikte verildiği grafiklere iklim diyagramları denir. Bu diyagramdan yağış ve sıcaklık değerlerinin seyirleri izlenerek o yerin hangi iklim tipinde yer aldığı tespit edilir. Erzurum ve Antalya illerine ait iklim diyagramları aşağıda verilmiştir. Verilenlerden hareketle aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- A) Antalya’daki yaz yağışları Erzurum’dan daha fazladır.
- B) Erzurum’da mayıs ayında Antalya’ya göre daha fazla kar yağışı gözlenir.
- C) Erzurum’un yıllık sıcaklık ortalaması Antalya’dan düşüktür
- D) Antalya ve Erzurum’da görülen iklim özellikleri büyük oranda benzerlik gösterir.
3. Hava olayları insan yaşantısını doğrudan etkiler. Hava durumu kısa süreli insan faaliyetlerine ilişkin plan ve kararlarda etkiliyken iklim özellikleri daha uzun süreli plan ve kararlarda etkilidir. Aşağıdaki tabloda 1981-2010 yılları arasında Ankara iline ait bazı ortalama değerler verilmiştir. Buna göre tablodaki veriler Ankara ile ilgili, I. Yapılacak günlük faaliyetler II. Yetiştirilecek tarımsal ürünler III. Yapılacak turizm faaliyetleri kararlarından hangilerinin verilmesinde kullanılabilir?
- A) Yalnız II
- B) I, II ve III
- C) Yalnız I
- D) II ve III
4. Hava durumu için kullanılan bazı semboller aşağıda verilmiştir. Beş gün boyunca sabah, öğle ve akşam saatlerinde hava durumu gözlemlenmiş ve gözlem sonuçları aşağıdaki tabloya kaydedilmiştir. Tablodaki verilere göre aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılamaz?
- A) Pazartesi ve cuma günü öğle saatlerinde yağış görülme olasılığı çok düşüktür.
- B) Perşembe günü akşam saatlerinde havadaki su buharı, buz kristalleri şeklinde yoğuşmuştur.
- C) Çarşamba günü öğlen ve akşam saatlerinde hava belirgin şekilde rüzgârlıdır.
- D) Pazartesi ve salı günü sabah saatlerinde su damlacıkları yeryüzüne yakın yerlerde havada asılı kalmıştır.
5. Sıcaklık, ışık, su ve besin gibi etkenler canlılarda modifikasyona sebep olur. Bir çocuk ailesi ile birlikte dağa gezmeye gittiklerinde oradaki karahindiba bitkisinin boyunun, evinin bahçesinde çıkan karahindiba bitkilerinden daha kısa olduğunu gözlemliyor. Bu bitkilerden aldığı tohumları evinin bahçesine ekiyor. Buna göre, I. Dağda yetişen karahindiba bitkisi ile evinin bahçesinde yetişen karahindiba bitkisindeki büyümeye neden olan genlerin işleyişi farklı olabilir. II. Dağda yetişen karahindiba bitkisinin tohumu, evinin bahçesine ekildikten sonra genlerinde yapısal değişiklik meydana gelmiştir. III. Karahindiba bitkisinin değişik ortamlardaki boylarının farklı olması modifikasyona örnek olarak verilir. çıkarımlarından hangileri doğrudur?
- A) I ve III
- B) II ve III
- C) I ve II
- D) I, II ve III
6. Futoshiki sütunlar ve satırlardan oluşan bir oyundur. Kutular arasında küçüktür (<) sembolü ile büyüktür (>) sembolü bulunur. Bu sembolün bulunduğu kutulara yazılacak kelimeler arasında büyüklük ve küçüklük ilişkisi vardır. Kelimeler tabloya yerleştirilirken bu semboller dikkate alınmalıdır. Oyunun kuralına göre bir kelime her satır ve sütunda mutlaka bir kez bulunmalıdır. Aşağıda bu oyuna ait bir tablo verilmiştir. Tablo verilen semboller dikkate alınarak “Kromozom”, “DNA”, “Gen” ve “Nükleotid” kavramları ile doldurulacaktır. Buna göre 1 ve 2 ile belirtilen kutulara hangi kavramlar gelmelidir?
- A) 1. Kutu: Nükleotid - 2. Kutu: Gen
- B) 1. Kutu: DNA - 2. Kutu: Kromozom
- C) 1. Kutu: Kromozom - 2. Kutu: Nükleotid
- D) 1. Kutu: Gen - 2. Kutu: DNA
7. Aşağıdaki görselde bir ağaç türünün farklı mevsimlerdeki durumu verilmiştir. Buna göre verilen tarih ve konumlar dikkate alındığında hangi seçenekteki ağacın durumu doğru gösterilmiştir?
8. Bitkilerin ışık alma süresi, bulunduğu yarım küreye göre değişiklik gösterir. Bitkiler çiçeklenme zamanında ışık alma ihtiyacına göre uzun, kısa ve nötr gün bitkileri olarak üç gruba ayrılır. Bir bitki; çiçeklenme zamanında 12-14 saatten fazla ışığa ihtiyaç duyuyorsa uzun gün, gün uzunluğundan etkilenmiyorsa nötr gün, gecenin gündüzden daha uzun olduğu günlerde çiçekleniyorsa kısa gün bitkisi olarak isimlendirilir. Bir araştırmacı, yeni keşfettiği bir bitki ile çalışma yapmaktadır. Grafiklerde bu bitkinin ekildiği bölgelere ait bir aylık ortalama gündüz süreleri ile buralarda görülen çiçeklenme durumu verilmiştir. Verilen bilgilere göre sözü edilen bitki ile ilgili, I. A ve B bölgeleri Güney yarım kürede ise haziran, temmuz, ağustos aylarında çiçeklenir. II. C bölgesi Kuzey yarım kürede ise çiçeklenmesi için ekim ayı beklenmelidir. III. Nötr gün bitkisi olduğundan, Ekvator kuşağı üzerinde yıl boyu çiçeklenebilir. yargılarından hangileri söylenebilir?
- A) I ve III
- B) II ve III
- C) I, II ve III
- D) I ve II
9. Bir kalıtsal özelliğin nesiller boyunca nasıl aktarıldığını gösteren şemaya soy ağacı denir. Soy ağaçlarında aralarında çizgi bulunan bireyler çaprazlanmış demektir. Bu çizginin ortasından aşağı inen çizginin uçlarındaki bireyler ise, çaprazlama sonucu oluşan bireylerdir. Bezelyelerde boy uzunluğu kalıtımıyla ilgili çizilen soy ağacında boyalı bireyler kısa boyludur. Buna göre soy ağacındaki bezelyelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) 7 numaralı birey kısa boyluluk geni taşımaktadır.
- B) 6 numaralı bireyin genotipi tam olarak tespit edilemez.
- C) 5 numaralı birey homozigot baskın olabilir.
- D) 1 ve 2 numaralı bireyler kesinlikle melezdir.
10. Rüzgâr esme yönleri rüzgârgülü diyagramı ile gösterilir. Taralı alanlar o yönden esen rüzgârların sıklığını göstermektedir. Aşağıda bir bölgeye ait rüzgârgülü diyagramı verilmiştir. Bu bölge ile ilgili olarak, I. Rüzgârlar ağırlıklı olarak kuzey yönlerden esmektedir. II. Rüzgâr esme sıklığının en fazla olduğu yön doğudur. III. Rüzgâr, yıl içerisinde tüm yönlerden esmektedir. ifadelerinden hangileri söylenebilir?
- A) Yalnız I
- B) Yalnız II
- C) I, II ve III
- D) I ve III
11.
Baskın Alel: Bir karakterin oluşumunda etkisini her zaman fenotipte gösteren alellere denir.
Çekinik Alel: Genotipte baskın bir alelle bulunduğunda fenotipte etkisini göstermeyen alellere denir.
Bezelyelerde bazı karakterlere ait özelliklerin çaprazlanması ve oluşan F1 dölünün özellikleri aşağıda verilmiştir.
Karakterlere ait özelliklerin baskınlık ve çekiniklik durumunu önceden bilmeyen bir öğrenci sadece bu çaprazlamalar ve F1 dölüne bakarak hangi özellikten sorumlu alelin kesinlikle çekinik olduğunu söyleyebilir?
- A) Uzun boy
- B) Yeşil tohum
- C) Buruşuk tohum
- D) Uçta çiçek
12.
Bezelye bitkisinde yeşil meyve rengi özelliği baskın, sarı meyve rengi özelliği ise çekiniktir. Bezelyelerde bu özelliklerin kalıtımında üç farklı genotipte birey oluşabilir.
Bezelye bitkisinde meyve rengi genotipleri aşağıdaki gibidir.
Bir araştırmacı dört farklı bezelye bitkisinin meyve rengi ile ilgili yaptığı çaprazlamalarda aşağıdaki sonuçlara ulaşıyor.
• 1. ve 2. bezelyeleri çaprazladığında, tamamı yeşil meyve veren ve iki farklı genotipe sahip bezelye bitkileri elde ediyor.
• 1. ve 3. bezelyeleri çaprazladığında, yeşil ve sarı meyve veren ve iki farklı genotipe sahip bezelye bitkileri elde ediyor.
• 1. ve 4. bezelyeleri çaprazladığında, yeşil ve sarı meyve veren ve üç farklı genotipe sahip bezelye bitkileri elde ediyor.
Araştırmacının bu sonuçlarından yola çıkarak çaprazlamalarda kullanılan 2, 3 ve 4. bezelyelerin fenotip ve genotiplerinin durumu hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?
13.
İklim ve hava olayları doğal ortamı, insanın yaşam ve faaliyetlerini etkiler. Hava olayları kısa süreli, iklim ise uzun süreli olarak doğal ortamı şekillendirir.
Buna göre aşağıdakilerden hangisi iklime bağlı olarak ortaya çıkan bir görünümdür?
14.
Yüksek basınçtan alçak basınca doğru olan hava hareketine rüzgâr denir. Rüzgârın oluşumunu ve hareket yönünü gözlemlemek için aşağıdaki deney düzeneği tasarlanmıştır.
Deneyin Adı: Rüzgâr Oluşumu
Gerekli Araç Gereçler:
Deneyin Yapılışı:
• Strafor köpük taneleri cam borunun orta kısmına eşit şekilde dağıtılacaktır.
• Aynı miktarda ısı veren mumlar yakılarak cam borunun uygun yerlerine konulacaktır.
• Rüzgârın hareket yönünü gözlemlemek için cam borunun içindeki strafor köpük tanelerinin yığılma miktarından yararlanılacaktır.
Buna göre hangi seçenek öğrencinin deney sonucunu gösteren düzenek olabilir?
15. Güvey feneri bitkisinin iç kısmındaki kırmızı renkli meyve, iskelet kabuk içindedir. Bu kabuk, meyvenin ve içindeki tohumun korunmasını sağlar. Buna göre, iskelet kabukla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) Bitkinin sahip olduğu adaptasyonlardan biridir.
- B) Gen işleyişinin değişmesi sonucunda ortaya çıkmıştır.
- C) Neslin devam etmesinde etkilidir.
- D) Kalıtsal olarak oğul döllere aktarılan bir özelliktir.
16. Elektrik üretme yeteneğine sahip olan bazı canlıların özellikleri aşağıda verilmiştir. Fil Burun Balığı: Kuyruğuna yakın bir bölgede elektrik üreten hücreleri bulunan fil burun balıkları, ürettikleri elektriği yön veya eş bulmak ya da avlanmak için kullanır. Elektrikli Yılan Balığı: Tüm vücudunda, elektrik üretmek için özelleşmiş hücreler bulunan elektrikli yılan balıkları, bir tehlike hissettiklerinde ya da avlanacakları zamanlarda elektrik üretir. Elektrikli Vatoz Balığı: Elektrikli vatoz balıkları, yüksek voltajda elektrik üretme yeteneğine sahiptir ve bu elektriği hem savunma hem de saldırı amaçlı kullanır. Kurbağa Balığı: Baş bölgesinde, elektrik üreten hücreleri bulunan kurbağa balıkları, gizlendikleri yerden aniden çıkarak avlarını çarpar. Bu bilgilere göre, elektrik üreten hayvanlarla ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılamaz?
- A) Yaşamlarını sürdürebilmek için çeşitli kalıtsal özellikler kazanmışlardır.
- B) Farklı amaçlarla kullanılan benzer adaptasyonlar geliştirebilirler
- C) Elektrik üretmeden sorumlu genlerin nükleotid dizilimleri aynıdır.
- D) Elektrik üreten hücreler vücutlarının farklı yerlerinde bulunur.
17. Periyodik tabloyla ilgili bir oyun için hazırlanan çark ve periyodik tablonun bir kısmı aşağıda verilmiştir. Bu oyunda öğrencilerden, grup numaralarının yazılı olduğu çarkı çevirdiğinde okun gösterdiği grup numarasında bulunan element sınıflarından birini söylemesi beklenmektedir. Bu grup numaralarına göre öğrencinin söylediği element sınıfları aşağıdakilerin hangisinde verilenler olamaz?
- A) Ametal - Yarımetal - Metal - Ametal
- B) Ametal - Metal - Ametal - Yarımetal
- C) Metal - Metal - Ametal - Metal
- D) Metal - Yarımetal - Ametal - Metal
18. Düzenekteki huni, kaplara ayrı ayrı daldırıldığında U borusunun kolları arasındaki su seviyesi farkı aşağıdaki grafikte verilmiştir. Bu deneyle ilgili, I. Hunilerin sıvı içindeki konumları aynı ise 3. kabın içindeki sıvının yoğunluğu en büyüktür. II. Sıvıların yoğunlukları aynı ise huni, 1. kaba diğerlerinden daha fazla daldırılmıştır. III. 2. kaptaki sıvının yoğunluğu en büyük ise huni, bu kaba diğerlerinden daha fazla daldırılmıştır. çıkarımlarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I ve III
- C) II ve III
- D) Yalnız II
19. K, L ve M şehirleri ile ilgili aşağıdaki bilgiler verilmiştir. • K şehrinde 15-20 Nisan tarihleri arasında geceler her geçen gün kısalmıştır. • L şehrinde güneş ışınları yıl boyu dik ve dike yakın açılarla gelmiştir. • M şehrinde 21 Haziran’dan itibaren geceler kısalmaya başlamıştır. Buna göre verilen şehirlerle ilgili, I. K şehrinde sonbahar mevsimi 23 Eylül’de başlar. II. L şehrinde gece süresi yıl içinde çok fazla değişmez. III. M şehrinde birim alana gelen güneş enerjisi en az 21 Aralık’tadır. çıkarımlarından hangileri doğrudur?
- A) Yalnız I
- B) I, II ve III
- C) I ve II
- D) II ve III
20. Öğretmen, ortasında tutacak bulunan büyük bir vantuzu temiz bir masa üzerine kuvvetlice bastırıyor. Daha sonra vantuzu yukarı doğru kaldırdığında masanın da onunla birlikte yukarı doğru hareket ettiğini öğrencilerine gösteriyor. Bu deneyden hareketle açık hava basıncı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
- A) Açık hava basıncı masa ile vantuz arasındaki hava basıncından daha küçüktür.
- B) Vantuzun masaya tutunmasında açık hava basıncı etkilidir.
- C) Masayı kaldırmak için uygulanan kuvvetin açık hava basıncına etkisi yoktur.
- D) Açık hava basıncı cisimlere kuvvet uygular.
