1. 2011 yılında Japonya’da oluşan deprem ve tsunamiden sonra Fukuşima Nükleer Santrali’nde radyasyon sızıntısı meydana gelmiştir. Bir süre sonra santralin çevresinde yaşayan Lisenid ailesinden mavi kelebek türünün görünüşünde bazı değişiklikler gözlenmiştir. Bu kelebekler üzerinde yapılan araştırmalar sonucunda, iki nesil sonra bile, kanatlarında küçülme ve gözlerinde de şekil bozukluğu olduğu belirtilmiştir. Kazadan iki ay sonra santrale yakın bir bölgeden toplanan bu türe ait kelebekler laboratuvar ortamında yetiştirildiğinde, bir sonraki nesilde mutasyona uğrayan özelliklerin görülme oranında % 18 artış olmuştur. Bu kelebeklerle sağlıklı kelebekler çiftleştirildiğinde mutasyona uğrama oranının % 34’e yükseldiği gözlenmiştir. Verilen bilgilere göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?
- A) Mutasyonun üreme hücrelerinde meydana geldiğinin kanıtı kelebeklerdeki değişimin sonraki nesillerde gözlenmesidir.
- B) Mutasyona uğramış bireylerin sağlıklı bireylerle döllendirilmeleri sızıntının etkisini azaltmıştır
- C) 2011 yılında meydana gelen nükleer sızıntı ile birçok canlının gen yapısında değişiklik meydana gelmiştir.
- D) Laboratuvarda üremeleri sağlanan kelebeklerin tamamında sızıntının etkisi gözlenmiştir.
2. Bir kesiğe ya da açık yaraya oksijenli su (hidrojen peroksit) temas ettiğinde hemen köpürmeye başladığı görülür. Köpürme, oksijenli suyun enzim etkisiyle parçalanmasından kaynaklanır. Aşağıda oksijenli suyu açık yaraya döktükten sonra oluşan durumlar gösterilmiştir. Buna göre, I. Bu olay kimyasal tepkimeye örnek olarak verilebilir. II. Bu olay sonucunda oksijenli suyu oluşturan atomlar arası bağlar korunur. III. Oksijenli su, oksijen ve suyun özelliklerini gösterir. çıkarımlardan hangileri doğrudur?
- A) I, II ve III.
- B) Yalnız I.
- C) I ve III.
- D) II ve III.
3. Caddis sineği larvaları çakıl, kum, dal parçaları gibi maddeleri ipek ile bezeyerek koruyucu koza oluşturur. (Şekil 1) Bir sanatçı, larvaların koza oluşturma faaliyetinden yararlanarak onların birer kuyumcu gibi üretim yapmasını sağlamıştır. Süreç içinde larvaların etrafına altın pulları ve safir gibi değerli malzemeler serpiştirerek onların daha sonra mücevhere dönüşebilen kozalar hazırlamasına aracılık etmiştir. Olgunlaşan larvalar yuvalarını terk ettiğinde geriye süslü birer boncuğa benzeyen sanat eserleri kalır. (Şekil 2) Sanatçı bunları alıp ipe dizerek kolyeler ve bilezikler üretmektedir. Caddis sineği larvalarının davranış özellikleri ve bundan yararlanan sanatçı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Larvaların koza oluşturma davranışı, ortamda bulunan maddelere göre değişkenlik gösterir.
- B) Larvaların doğal ortamdaki maddeler ile oluşturduğu koza, avcılarından korunmasını sağlayarak yaşama şansını artırır.
- C) Koza oluşturma, Caddis sinek larvaları için fiziksel koşulların bertaraf edilememesine neden olan olumsuz bir özelliktir.
- D) Sanatçının larvaların değerli madenlerle oluşturduğu yapılardan takı eşyaları yapması biyoteknolojiye örnektir.
4. Çeşme suyunda bulunan kalsiyum (Ca) içerikli bileşikler, belli bir süre sonra metaller üzerine yapışıp kireç tortuları oluşturur. Metal kaplar içinde zamanla oluşan kireç tortularının temizlenmesi için bir deney tasarlanıyor. Deney için, • Şekildeki gibi özdeş bölmeler üzerinde eşit miktarda kireç tortularının bulunduğu metal kap hazırlanıyor. • Bu tortuların üzerine diğer bölmelere taşırmadan eşit miktarlarda şekildeki maddeler damlatılıyor. Deneye göre, I. Kirecin temizlenmesi için sirkeli su kullanılabilir. II. Baz özelliği gösteren kimyasallar tortunun temizlenmesinde etkili değildir. III. pH değeri 7’den küçük olan tüm maddeler kireçlenmeyi önlemek için güvenle kullanılabilir. çıkarımlarından hangileri doğrudur?
- A) I, II ve III.
- B) I ve III.
- C) II ve III.
- D) I ve II.
5. Jenga oyunu özdeş tahta bloklardan oluşan bir tür denge oyunudur. Bu oyunda istenilen yerden bir tahta blok çekilir ve kulenin üzerine yerleştirilir. Bloğu çekerken kuleyi deviren oyuncu oyunu kaybeder. İki oyuncu görselleri ve hamleleri aşağıda verilen oyunu oynuyorlar. Buna göre oyun esnasında masa üzerine etkiyen basınçla ilgili, I. Başlangıçta en fazladır. II. 1. hamle yapıldıktan sonra artar. III. 2. hamle yapıldıktan sonra değişmez. çıkarımlarından hangileri doğrudur?
- A) II ve III.
- B) I ve II.
- C) Yalnız III.
- D) Yalnız I.
6. Hipotez: Sıvı basıncı, sıvının yoğunluğu arttıkça artar. Öğrenci bu hipotezi test etmek için bir deney yapmak istiyor ve aşağıdaki aleti tasarlıyor. Daha sonra bu aleti kullanarak aşağıdaki deney düzeneklerini hazırlıyor. Buna göre hazırlamış olduğu, deney düzeneklerinin hangileriyle hipotezin doğruluğunu ispatlar?
- A) II ve III.
- B) Yalnız II.
- C) I, II ve III.
- D) I ve III.
7. İçi gaz dolu tüpün üzerinde özdeş vanalar bulunuyor. Bu vanaların önüne tüpten eşit uzaklıkta özdeş üç rüzgar gülü şekildeki gibi yerleştiriliyor. Buna göre vanalar aynı anda açıldığında rüzgârgüllerinin dönüşleri ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Dönmeye başladıktan sonra en önce K durur.
- B) Vanalar açıldığında en hızlı L döner.
- C) M’nin dönme hızını artırmak için 2. vana biraz daha yukarı takılmalıdır.
- D) Tüm rüzgâr gülleri aynı anda ve eşit hızlarla dönmeye başlar.
8. Kalıtımda baskın özellik büyük harfle gösterilip her durumda fenotipte görülebilirken, çekinik özellik küçük harfle gösterilir ve sadece homozigot olduğunda fenotipte görülebilir. Melez mor çiçekli bir bezelye ile beyaz çiçekli bir bezelyenin çaprazlanması aşağıdaki gibi yapılıyor. Her aşama kendinden önceki aşamanın doğru olduğu kabul edilerek çaprazlama işlemi tamamlanmıştır. Buna göre aşamalar için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
- A) IV. aşamada F1 dölünde melez birey oranı %75’tir.
- B) III. aşamada çaprazlamaya göre oluşan F1 dölünün genotipi doğru verilmiştir.
- C) I. aşamada alellerin gösterimi doğru yapılmıştır.
- D) II. aşamada Mor çiçekli bezelyenın genotipi yanlış verilmiştir.
9. 2019 Yılında yayımlanan Hükümetler Arası İklim Değişikliği Paneli (IPCC) raporuna göre insanlar, sanayi devriminden sonra yerkürenin ortalama sıcaklığını 1°C artırmışlardır. Bu artış kuraklık, sel gibi olaylara ve deniz seviyesinde yükselme gibi sonuçlara neden olmuştur. Yine bu rapora göre yerkürenin 1,5°C daha ısınması geri dönüşü olmayan sonuçlara neden olacaktır. Metinde bahsedilen ‟geri dönüşü olmayan sonuçları” engellemek için insanların, I. Yürüyerek gidilebilecek yerlere motorlu taşıt kullanmadan ulaşmak. II. Tarımsal üretime uygun olan orman alanlarını tarım alanına çevirmek. III. Enerji üretimi için rüzgâr, güneş ve dalga gibi doğal kaynakları kullanmak. hangilerini yapması doğru olur?
- A) I ve III.
- B) Yalnız II.
- C) Yalnız I.
- D) II ve III.
10. Dünya Sağlık Örgütünün uluslararası halk sağlığı acil durumu ilan etmesine neden olan ve Covid-19 olarak adlandırılan salgın, 2019’un Aralık ayının son günlerinden beri dünyanın gündemindedir. Bu salgınla ilgili aşağıdaki afiş çalışması yapılmıştır. Buna göre afişte bulunan hangi kutucuk virüsün mutasyona uğradığı konusunda bilgi içermektedir?
11. Fen bilimleri öğretmeni derste kalıtsal hastalıklar ile ilgili bilgi verirken öğrencisi parmak kaldırarak şöyle bir soru yöneltir. Öğrenci: Öğretmenim ilk atalarımızı göz önüne alırsak, günümüzde bulunan kalıtsal hastalıklara neden olan genler ilk atalarımızda da var mıdır? Öğretmen: Araştırmalarımıza göre kalıtsal hastalığa neden olan genler ilk atalarımızda yoktur. Öğrenci: Öğretmenim peki neden günümüzde bu hastalıklar görülüyor. Öğretmen: ………… Bu diyaloğa göre öğretmen aşağıdakilerden hangisini söylemiştir?
- A) İlk atalarımızdan sonraki nesillerde kendiliğinden gen hatası sebebiyle genler değişmiş ve mutasyon ile bu hastalıklar oluşmuştur.
- B) İlk atalarımızdan sonraki nesilde çevre adaptasyonu gerçekleşmediği için bu hastalıklar oluşmuştur.
- C) Çevresel şartlar nedeniyle ilk atalarımızdaki bu genler modifikasyon sonucu oluşmuştur.
- D) Çevrede bulunan bu hastalıklar ilk atalarımızdan sonraki nesillere bulaşıcı hastalık olarak bulaşmış ve günümüze kadar gelmiştir.
12. DNA hücreyi yöneten ve kalıtsal özellikleri yapısında bulunduran bir moleküldür. DNA çift zincirli ve sarmalbir yapıya sahiptir. Ayrıca nükleotidler DNA’nın temel yapı birimleridir. Buna göre DNA’nın 1. zincirinde bulunan Guanin nükleotidinin karşısına gelecek nükleotidin yapısıaşağıdakilerin hangisinde doğru olarak verilmiştir?
13. Kromozom: DNA’nın çeşitli özel proteinlerle bir araya gelmesiyle oluşan yapıdır. Gen: Canlıya ait kalıtsal özelliklerin taşındığı DNA parçalarıdır. Nükleotid: DNA’ nın yapısında bulunan temel yapı birimleridir. DNA: Hücrenin yönetici molekülüdür. Açıklamalarıyla birlikte verilen kavramların küçükten büyüğe doğru sıralanışı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) 1: Nükleotid 2: Gen 3: DNA 4: Kromozom
- B) 1: Nükleotid 2: DNA 3: Gen 4: Kromozom
- C) 1: Kromozom 2: DNA 3: Gen 4: Nükleotid
- D) 1: Gen 2: Nükleotid 3: Kromozom 4: DNA
14. Aşağıda tanımları verilen kavramların örnekleri hangisinde doğru verilmiştir?
15. 12 Ekim 2018: İstanbul’da Cuma günü gökyüzü kapalıyken, sağanak yağmur yağıyor. Gündüz sıcaklık 23 dereceye kadar çıkarken en düşük sıcaklık 16 derece oluyor. 13 Ekim 2018: Hafta sonu İstanbul’da gökyüzü kapalı olurken, sağanak yağmur etkisini göstermeye devam ediyor. En yüksek sıcaklık 22 derece, en düşük sıcaklık 16 derece oluyor. 14 Ekim 2018: Pazar günü gökyüzü kapalı olmaya devam ederken, sağanak yağmur yağmaya devam ediyor. Sıcaklık gündüz 22 derece, en düşük sıcaklık 15 derece oluyor. Nem oranı yüzde 76-86 arasında olacağı tahmin ediliyor. Yukarıda İstanbul ilinin üç günlük hava tahminleri verilmiştir. Buna göre hava olayları ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılamaz?
- A) Kurak, yağışlı, sıcak, soğuk gibi ifadelerle açıklanır.
- B) Bu araştırmaları yapan bilim dalına meteoroloji denir.
- C) Kısa zaman dilimlerinde yapılan gözlemlerle belirlenir.
- D) Özellikleri küçük bir bölgede geçerlidir.
16. Bir insanın karaciğer hücresindeki DNA’nınkendini eşlemesi gösterilmiştir. 8-B sınıfından Ahmet DNA’ nın eşlenmesi sırasında gerçekleşen olayları aşağıdaki gibi sıralamıştır. 1.Eski nükleotitlerle yeni nükleotitler arasında hidrojen bağları kurulur. 2.Zincirdeki eski nükleotitlerin karşısına yeni nükleotitler yerleştirilir. 3.Zayıf hidrojen bağları koparak zincir yarı korunumlu olarak açılır. 4.Böylece birbirinin aynısı yeni zincirler oluşur. Fakat Ahmet eşlenme sırasında meydana gelen olayların sırasını yanlış söylemiştir. Buna göre Ahmet'in cümleleri sırasıyla nasıl olmalıdır?
- A) 2 – 3 – 4 – 1
- B) 3 – 2 – 1 – 4
- C) 1 – 3 – 2 – 4
- D) 3 – 1 – 4 – 2
17. Dünya kendi ekseni etrafında dönerken aynı zamanda Güneş’in etrafında da dolanmaktadır. Dünya Güneş’in etrafında belirli bir yörüngede dolanırken Güneş’ten gelen ışık ışınlarının Dünya’ya dik veya dike yakın geldiği bölge de değişiklik gösterir. Yukarıda verilen görsel ile ilgili; 1. Şekil 2 de sıcak bölgelere göç etmek isteyen bazı göçmen kuşlar ülkemize göç etmeye başlar. 2. Şekil 1 ve Şekil 2 de Dünya ve Güneş’in konumlarına bakılırsa bu tarihlere gün dönümü tarihleri denir. 3. Şekil 1 de Güney Yarım Küre’de gündüzler uzamaya geceler kısalmaya başlar. ifadelerden hangileri doğrudur?
- A) 2 ve 3
- B) 1 ve 2
- C) Yalnız 1
- D) Yalnız 3
18. Palyaço balıklarının koloni şeklinde yaşayan anaerkil bir toplumsal düzeni vardır. Kolonide baskınlığı belirleyen şey vücut büyüklüğüdür; koloninin başı en büyük olan dişidir. Ayrıca grubunun lideridir, ikinci büyük balık ise erkektir. Grupta kalan diğer küçük balıklar üreme organları olmayan ve üremeyen balıklardır. Dişi balık ölürse en büyük ikinci balık olan erkek balık kilo alarak cinsiyet değiştirip dişi olarak koloninin başı olur. Üremeyen balıklar içinde en büyük olan irileşip cinsel organ açısından gelişip koloninin ikinci balığı ve koloninin üreme erkeği olur. Bu bilgileri okuyan Mahmut adlı öğrenci şu yorumlarda bulunmuştur. 1.Palyaço balıklarının ölen koloni liderindensonra ikinci büyük olan erkek balığın irileşipcinsiyet değiştirmesi modifikasyondur. 2.Palyaço balıklarının dış etkiyle kalıtsalbilgisini değiştirmesi mutasyondur. 3.Palyaço balığının cinsiyet değiştirmesindehem irileşip dişi ürüme sistemlerinigeliştirmiş olması hem de koloni başınınölmesi neden olmuştur. Öğrencinin yorumlarından hangisi ya da hangileri doğrudur?
- A) 2 ve 3
- B) 1 ve 3
- C) Yalnız 2
- D) Yalnız 1
19. Hava durumu, dar bir bölgede görülen ve değişkenliği fazla olan hava olaylarına denir. Hava olaylarınıaraştıran ve bizlere havadaki değişimlerle ilgili bilgi aktaran kişiler ise meteorolog olarak adlandırılır.Aşağıda verilen Tablo-1 de bir meteoroloğun Ceylanpınar ilçesi için yaptığı 4 günlük sıcaklık tahminigösterilmiştir. Tablo-2 de ise aynı günlerde Ceylanpınar’da görülen sıcaklıklar gösterilmiştir. Yukarıda verilen tablolara göre; 1. Yukarıdaki tablolara bakıldığında ancak meteorologlar hava olaylarıyla ilgili tahminde bulunabilir sonucuna ulaşılır. 2. Sadece 1 gün için meteoroloğun yaptığı tahmin doğrudur. 3. Çarşamba günü için hava tahmini beklenenden daha sıcak olmuştur. verilen ifadelerinden hangileri doğrudur?
- A) 1 ve 2
- B) 2 ve 3
- C) 1, 2 ve 3
- D) 1 ve 3
20. Aşağıda DNA molekülünün 1. zincirini oluşturan nükleotidler sembollerle gösterilmiştir. DNA molekülünün 2. zincirindeki nükleotidlerin dizilimi aşağıdakilerden hangisi gibi olmalıdır?
